یوسف بیدخوری

معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی

تفاوت نرخ دلار و ریال ایران باعث شده تا ایران به یک مقصد گردشگری ارزان‌قیمت تبدیل شود و اگر این تفاوت یک آسیب اقتصادی محسوب می‌شود، اما بر اساس پیش‌بینی‌های صورت گرفته ایران در دوران پساکرونا، با سیل عظیم تقاضای سفر مواجه خواهد شد و مقصد گردشگری ارزان‌قیمت می‌تواند به فرصتی بی‌بدیل برای اقتصاد کشور تبدیل شود.

 ۱۳۹۹/۰۷/۳۰

۰

به دلیل وضعیت کنونی متأثر از بیماری همه‌گیر کرونا و همچنین رکود اقتصادی حاکم برجهان و محدودیت سفر، در دوران پساکرونا با حجم بالایی از تقاضا برای مقاصد گردشگری مختلف مواجه خواهیم شد اما احتمالاً امکان و یا توان سفر به مقاصد گردشگری گران‌قیمت محدود خواهد بود و به همین دلیل تقاضا برای مقاصد گردشگری ارزان‌قیمت افزایش پیدا می‌کند.

ایران در سال‌های گذشته همیشه یکی از ارزان‌ترین مقاصد گردشگری در دنیا بوده و  طی چند سال گذشته هم این موضوع شدت پیداکرده، به‌طوری‌که اکنون جزو این مقاصد محسوب می‌شود. بنابراین ایران می‌تواند از چالش،  سیل عظیم تقاضا به‌عنوان مقصد گردشگری در دوران پساکرونا، به‌عنوان یک فرصت اقتصادی استفاده کند.

و اما خراسان رضوی استانی است به دلیل وجود بارگاه ملکوتی حضرت رضا (ع) بیشترین گردشگر را جذب کرده است، بر اساس آمارها سال گذشته بیش از ۳۲ میلیون زائر و گردشگر به استان آمده‌اند که ۳ میلیون و ۸۱۹ هزار و ۱۴۶  نفر از این زائران و گردشگران خارجی بوده‌اند که بیشترین آن‌ها به ترتیب از کشورهای عراق ، بحرین ، عمان ، امارات ، پاکستان و ... وارد استان خراسان رضوی شده‌اند.

البته بر اساس سیاست‌گذاری صورت گرفته از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی برای خراسان رضوی ۸ بازار هدف گردشگری شامل عراق، آذربایجان، افغانستان، عمان، کویت، امارات، پاکستان و هندوستان تعیین‌شده است و برنامه‌های جذب گردشگر از این بازارهای هدف گردشگری در حال برنامه‌ریزی و اجراست.

 ازآنجاکه پرواز مستقیم، جاذبه سفر و تأسیسات اقامتی از فاکتورهای جذب گردشگر به شمار می‌رود، برنامه‌هایی مبتنی بر این فاکتورها طراحی‌شده است به‌گونه‌ای که تقریباً حدود ۵۰ درصد ظرفیت اقامتی کشور در این استان قرار دارد و اقامت در این استان در گونه‌های مختلف از ارزان‌قیمت تا بالاترین سطح و درجه از امکانات و خدمات وجود دارد و هیچ کمبودی در این زمینه وجود ندارد، هم‌چنین برای سهولت دسترسی زائران و مسافران در حال حاضر  از کشورهای عراق، افغانستان، تاجیکستان و قطر  به مشهد پرواز مستقیم برقرار است و با عادی شدن شرایط بحرانی ناشی از شیوع ویروس کرونا و مساعد شدن اوضاع به‌سرعت تعداد کشورها و پروازها افزایش خواهد یافت.

از دیگر ویژگی‌های استان خراسان رضوی می‌توان به اقلیم چهارفصل خراسان و سابقه کهن تاریخ و تمدنی  اشاره کرد که علاوه بر وجود بارگاه ملکوتی حضرت رضا (ع) خود مقصد گردشگری است، که طی چند سال گذشته باهدف توزیع ثروت، توزیع سفر نیز انجام‌شده است چون بر این باوریم که جمعیت چندده‌میلیونی زائر و مسافر مشهد می‌تواند زمینه آبادانی شهرها و روستاهای کمتر توسعه‌یافته استان را فراهم کند.

در حال حاضر با برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده با صدور ۱۰۴ مجوز فعالیت اقامتگاه بومگردی در ۲۱ شهرستان استان و پیش‌بینی راه‌اندازی ۵۱ اقامتگاه دیگر در استان، فرصت خوبی جهت پذیرش گردشگر در نقاط مختلف استان خصوصاً در مناطق کم‌برخوردار و روستایی فراهم‌شده است و ادامه این روند با توجه ویژه به مقاصد مستعد توسعه از طریق صدور مجوزهای مراکز گردشگری کشاورزی ، کمک خوبی جهت تمرکززدایی از مرکز استان و استفاده از ظرفیت‌های بی‌نظیر و بی‌بدیل استان در جهت توسعه گردشگری و بهبود وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم در مناطق مستعد گردشگری خواهد شد.

بر کسی پوشیده نیست که بیشترین آسیب‌های ناشی از شیوع ویروس کرونا متوجه مشاغل و کسب‌وکارهای مرتبط با حوزه گردشگری ازجمله حمل‌ونقل، مراکز اقامتی ، پذیرایی و تفریحی ، بازار ، تورهای گردشگری و ... بوده است و از طرفی عدم‌حمایت و همراهی دستگاه‌های اجرایی با بخش خصوصی و دست‌اندرکاران این صنعت می‌تواند باعث تعمیق بحران موجود و ایراد آسیب‌های جبران‌ناپذیری بر این صنعت حساس شود اگرچه سیاست‌های حمایتی دولت از قبیل اعطای تسهیلات ، بیمه بیکاری، امهال بدهی‌های تأسیسات گردشگری، اجازه تداوم فعالیت این واحدها در شرایط کرونا و ...  تسکینی موقت بر مشکلات حاد پیش‌آمده بوده است ولی می‌طلبد دولت در سیاست‌گذاری‌های کلان اقتصادی، نگاه حمایتی خود را  بیش‌ازپیش  به بقا و احیای این صنعت معطوف سازد.

حفظ سرمایه‌گذاری‌های سنگین انجام‌شده در بخش‌های گردشگری و اقامتی ازیک‌طرف و نگهداری و مراقبت از سرمایه‌های انسانی از طرف دیگر نقش مؤثری در احیای هر چه سریع‌تر این صنعت گردشگری در دوران پسا کرونا خواهد داشت و با توجه به این‌که در حال حاضر  تمامی بخش‌های صنعت گردشگری با  مشکلات عدیده‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کنند و درگیر بحران بی‌سابقه ناشی از تعطیلی بیش از دوسوم تأسیسات گردشگری ، عدم حضور گردشگران ، درصد اشغال پایین واحدهای اقامتی  و بیکاری قریب به بیست هزار نفر از نیروی شاغل مستقیم حوزه گردشگری می‌باشند  و با عنایت به نقش‌آفرینی مؤثر صنعت گردشگری در غلبه بر مشکلات  اقتصادی در تمامی حوزه‌های مرتبط در دوران پساکرونا، اهتمام  و عنایت ویژه حمایتی دولت به این صنعت بیش از گذشته ضرورتی انکارناپذیر است.

تردیدی نیست با عبور از بحران، ایران به‌عنوان ارزان‌ترین مقصد گردشگری در دنیا می‌تواند به‌زودی آسیب‌های وارده را ترمیم کند و در فرصت کوتاهی پذیرای تعداد زیادی از گردشگران خارجی  و رونق مجدد کسب‌وکارهای گردشگری باشد.

منبع:

http://chtn.ir/news/1399072121/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7

در حال حاضر تعداد 106 اقامتگاه بومگردی در استان خراسان رضوی فعالیت دارند که وضعیت پراکنش آنها در سطح شهرستانهای استان به شرح ذیل است.

گناباد 12 واحد ، نیشابور 12 واحد ، بینالود 10 واحد ، کلات 10 واحد، تربت حیدریه 9 واحد ، کاشمر 8 واحد ، چناران 7 واحد ،  خواف 7 واحد  ، بردسکن 6 واحد ، بجستان 4 واحد ، داورزن 4 واحد ، خلیل‌آباد 3 واحد ، رشتخوار3 واحد ، مشهد 3 واحد، سبزوار 2 واحد ، باخرز 1 واحد ،  تایباد 1 واحد، تربت‌جام 1 واحد، جوین 1واحد ، زبرخان 1 واحد ،  درگز 1 واحد  ، فیروزه 1 واحد ، قوچان 1 واحد و شهرستان های جغتای ، خوشاب ، سرخس ، ششتمد ، زاوه ، صالح‌آباد ، فریمان ، کوهسرخ ، گلبهار ، مه ولات در حال حاضر فاقد اقامتگاه بومگردی می باشند.

لیست مشخصات اقامتگاه های بومگردی استان خراسان رضوی در لینک زیر قابل مشاهده است:

http://tourism.razavichto.ir/boomgardi.aspx

یوسف بیدخوری

معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی

سازمان جهانی گردشگری ملل متحد ) ( UNWTO از سال ۱۹۸۰ ، هر ساله  شعاری را همزمان با روز 27 سپتامبر به مناسبت روز جهانی گردشگری مطرح می کند و امسال، چهلمین شعار این سازمان با عنوان «گردشگری و توسعه روستایی» اعلام شد. این شعار به اهمیت این صنعت در تنوع بخشی و بهبود کیفیت زندگی در روستاها با تاکید بر بهره‌گیری از مؤلفه‌های توسعه پایدار اشاره دارد.

۱۳۹۹/۰۸/۲۲

۰

بر اساس تعریف سازمان جهانی گردشگری ، گردشگری روستايی شامل انواع گردشگری با برخورداری از تسهيلات و خدمات رفاهی در نواحی روستايی می باشد، كه امكان بهره‌مندی از منابع طبيعی و جاذبه‌های طبيعت را همراه با شركت در زندگی روستايی و كار در مزرعه و كشاورزی را فراهم می آورد.

گردشگری کشاورزی(agritourism  ) از دو واژه کشاورزی(agriculture) و گردشگری (tourism)  تشکیل شده است و بر اساس این تعریف شاخه‌ای از گردشگری روستایی است که در آن کارآفرینان کشاورزی و اعضای خانوار آنها، خدماتی را برای فراهم شدن امکان مشارکت عملی و اقناع نیازهای بازدیدکنندگان در محیط‌های کشاورزی ارائه می‌کنند .  این نوع از گردشگری ، مدت‌ها است در کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی به عنوان مقاصدی پرطرفدار مورد اقبال عموم قرار گرفته و به عنوان یک کسب و کار ارزشمند شناخته شده است و بسیاری از مردم از هر فرصتی استفاده کرده تا از زندگی در شهر و ازدحام و شلوغی های آن رها شده و به گذران اوقات خود در سفرها به روستاها و مزارع کشاورزی همجوار با آنها بپردازند .  تورهایی که مرتبط با فعالیت های کشاورزی در مزرعه  ، چیدن میوه‌ها ، استفاده از نوشیدنی های مختلف  ، نگهداری از گاوها ،  دوشیدن شیر حیوانات یا تولیدات حیوانی ، کار کردن با حیوانات ، شکار و ماهیگیری  سوارکاری ، قایق‌‌سواری و ... سر و کار دارند و گردشگری کشاورزی به عنوان یک منبع درآمد و اشتغال مکمل  در قبال ایجاد تجربه فعالیت‌های کشاورزی برای گردشگران ، درآمدهایی را  برای  کشاورزان به همراه دارد به عبارت دیگر گردشگران در ازای برخورداری از خدمات گردشگری مربوطه و با خرید محصولات آنها و پرداخت هزینه‌هایی بابت تامین خدمات اقامت ، پذیرایی و تفریحی به معیشت کشاورزان کمک می کنند.

در ایران نیز وزارت میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی اخیرا در راستای اجرای ماده (۱) آیین‌نامه «ایجاد، اصلاح ، تکمیل، درجه‌بندی و نرخ‌گذاری تاسیسات گردشگری و نظارت بر فعالیت های آنها مصوب 1394 » و نظر به اهمیت و ضرورت ساماندهی گردشگری کشاورزی کشور، «دستورالعمل صدور مجوز فعالیت گردشگری کشاورزی » را جهت اجرا به ادارات کل میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی استان های کشور ابلاغ نموده است.

مرکز گردشگری کشاورزی واحد تولیدی کشاورزی است که طیف وسیعی از بخش‌ها اعم از مزرعه، باغات، گلخانه، ماکیان، دامپروری، شیلات، عرصه‌های تولید در فضای باز و بسته رویشگاه‌های طبیعی را شامل می شود  و هر فرد حقیقی و یا حقوقی می تواند برای ایجاد کسب و کار گردشگری کشاورزی به صورت فعالیتی ( تجربه‌گرا و حتی الامکان بدون نیاز به سازه ثابت)پس از دریافت مجوزهای لازم از وزارت میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی و با رعایت قوانین و مقررات مربوطه و استعلامات لازم از دستگاه های اجرایی مرتبط فعالیت نماید.

مزین نمودن  سال 2020 م به عنوان «گردشگری و توسعه روستایی » ، انتخاب هوشمندانه سازمان جهانی گردشگری در سالی است که ویروس کرونا به طور بی سابقه ای صنعت گردشگری را با رکود مواجه ساخته و خسارت های جبران ناپذیری را به این صنعت وارد نموده است . به نظر می رسد با توجه به نوع تورهای خانوادگی که به صورت تورهای غیر انبوه وتخصصی برگزار می شود و معمولا به دور از ازدحام جمعیت و در فضای باز طبیعت و مزارع کشاورزی صورت می پذیرد در این روزها می تواند خانواده هایی را که بیش از 8 ماه اخیر به دلیل شیوع ویروس کرونا در منازل خود محبوس شده اند و البته دغدغه سلامت و پرهیز از ابتلا به ویروس کرونا را دارند متقاعد کند که با این تورها همراهی کنند.

اگرچه کشور ما ایران با برخورداری از آب و هوای چهار فصل و متنوع پتانسیل های بی نظیری در جذب گردشگران کشاورزی دارد و هر استان کشور می تواند شرایط مناسبی را در این خصوص برای ارایه خدمات گردشگری فراهم کند ولی نبود مجوزهای مرکز گردشگری کشاورزی جهت سرمایه گذاری و فعالیت بخش خصوصی از یک طرف  و عدم پیش بینی زیرساخت های لازم توسط دولت از سوی دیگر و هچنین نبود نیروی آموزش دیده جهت ارایه خدمات استاندارد موانع مهم عدم توسعه کشاورزی در کشور به شمار می رود.

آن چه که در حال حاضر مشاهده می شود اقبال ، همسویی و عزم جدی دولت و بخش خصوصی در راستای تحقق نوع جدیدی از گردشگری در کشور است که با توجه به شیوع ویروس کرونا در حال حاضر ، در مقایسه با سایر انواع گردشگری ها ، هم دارای مزیت نسبی است و هم فرصت خوبی است تا همزمان با شیوع ویروش کرونا که فعالیت های گردشگری را مختل نموده است ،  امکانات و زیرساخت های لازم جهت ارایه خدمات به گردشگران در پسا کرونا فراهم گردد.

استان خراسان رضوی با وسعت ۱۱۸ هزار و ۸۵۴ کیلومترمربع معادل ۷ درصد مساحت کل کشور پنجمین استان بزرگ کشور است وشامل  3۳ شهرستان ، ۸۱ شهر ، ۷۹ بخش ، ۱۷۵ دهستان و ۳۲۸۱ روستاست که پس از استان فارس، پرشهرستان‌ترین استان کشور است.این استان همچنین با ۶ میلیون و ۴۳۴ هزار و ۵۰۱ نفر جمعیت 8.5 درصد از جمعيت كل كشور را در قالب ۲ میلیون و ۴۵۰ هزار و ۹۱۶ خانوار را در خود جای‌داده است که یک‌میلیون و ۷۳۳ هزار نفر از این جمعیت در روستاهای استان سکونت دارند.با توجه به تعداد 4،700،924 نفر جمعيت شهر نشين در استان ،دومین استان ایران از نظر میزان جمعیت محسوب می‌شود. ضريب شهرنشيني درخراسان رضوي برابر با 73.1 درصد مي باشد. جمعیت روستایی استان ۱،۷۳۰،۴۶۷ نفر می باشد که در۳۲۸۱ روستا  سکونت دارندکه این میزان 26.9 درصد جمعیت کل استان را شامل می شود.پرجمعيت ترين شهرستان استان ، شهرستان مشهد با جمعيتي بالغ بر 3.372.000 نفر است که 52.4 درصد جمعيت استان در این شهرستان سكونت دارند و كم جمعيت ترين شهرستان استان ، شهرستان داورزن با جمعيت 21.911 نفر مي باشد.

برابر اعلام رسمی اداره کل جهاد کشاورزی استان خراسان رضوی سطح زیر کشت اراضی زراعی و باغی استان خراسان رضوی حدود یک میلیون هکتار است که از این مقدار بیش از ۶۲۷ هزار هکتار زراعی و حدود ۳۶۲ هزار هکتار باغی است .

همچنین تولید محصولات زراعی و باغی استان نیز بیش از پنج میلیون و ۹۰۲ هزار تن است که از این مقدار بیش از چهار میلیون و ۸۲۸ هزار تن محصولات زراعی و حدود یک میلیون و ۷۳ هزار تن محصولات باغی است

خراسان رضوی دارای یک ‌میلیون هکتار سطح زیر کشت انواع محصولات زراعی و باغی آبی و دیم با هشت میلیون تن انواع محصولات است. این استان مقام نخست کشور در تولید زعفران و زیره، رتبه دوم در تولید پسته، رتبه سوم در تولید انار  ، مقام چهارم کشور در تولید انگور و رتبه دوم کشور در کشت گلخانه‌ای را در اختیار دارد.

کسب رتبه نخست کشور درتولید گوشت قرمز ( با تولید حدود ۸۳ هزار تن ) ، رتبه دوم در تولید تخم مرغ ( با تولید ۱۴۵ هزار و ۷۰۰ تن )، مقام سوم در تولید شیر( با تولید بیش از یک میلیون و ۱۴۰ هزار تن شیر ) و مقام چهارم در تولید گوشت مرغ ( با تولید ۱۸۳ هزار تن  ) نیز نشان از جایگاه این استان در حوزه دام و طیور دارد.

بعلاوه داشتن رتبه دوم کشور در تولید پیله تر ( بعد از استان گیلان با تولید ۳۳۵ تن) و رتبه نخست کشور با دارا بودن بیش از ۱۴  میلیون واحد دامی از دیگر جایگاه های برتر استان در  کشور به شمار می رود.

همچنین استان خراسان رضوی با تشکیل و پوشش ۶۹۲ شرکت تعاونی روستایی با بیش از ۱۲۸ هزار عضو زیر پوشش از این حیث رتبه نخست را در کشور داراست.

آمار و اطلاعات رسمی فوق نشان می دهد که استان خراسان رضوی به عنوان یکی از استان‌های موفق و برتر در حوزه کشاورزی دارای توانمندی‌ها و ظرفیت های فراوانی است که از آنها کمتر در زمینه توسعه گردشگری کشاورزی استفاده شده است.

در چند ماه گذشته با ابلاغ دستورالعمل گردشگری کشاورزی از سوی وزارت میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی تعداد معدودی تقاضا برای اخذ مجوز مرکز گردشگری کشاورزی به اداره کل میراث فرهنگی ، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی واصل گردیده و جلسات هماهنگی با اداره کل جهاد کشاورزی استان خراسان رضوی و سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان و دستگاه های اجرایی مرتبط برگزار گردیده و امیدوار هستیم با هماهنگی و همراهی بخشهای مختلف دولت ، با صدور پروانه بهره برداری برای تعدادی از پروژه های فوق تا پایان سال جاری بتوانیم زمینه تبدیل اجرایی شدن پتانسیل های بالقوه فوق در حوزه گردشگری کشاورزی فراهم گردد.

منبع:

http://chtn.ir/news/1399081541/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DB%8C%D8%AA-%D9%86%D8%B3%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7-%D9%88-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%A7